Wykorzystanie systemów komputerowych i towarzyszące mu zagrożenia można scharakteryzować następująco:

1. Już na początku lat 50. komputeryzacja była wykorzystywana do sterowania rutynowymi czynnościami w gospodarce i administracji. Jednakże dopiero w latach 60. ujawniono pierwsze, a w latach 70. poważniejsze wypadki oszustw, sabotażu, a także szpiegostwa gospodarczego z wykorzystaniem komputerów;
2. Masowe przetwarzanie informacji danych osobowych przez tworzenie banków danych rozpoczęło się w latach 60. Wkrótce brak ograniczeń związanych z dostępem do tych danych odebrano jako zagrożenie praw obywatelskich;
3. Otwarte systemy sieciowe, które pojawiły się w latach 70. szybko stały się obiektem nadużyć określanych jako hacking; 4) upowszechnienie komputerów osobistych w latach 80. spowodowało masowe zjawisko sporządzania pirackich kopii programów;
4. Rozwinięcie sieci bankomatów w latach 80. natychmiast skutkowało nadużyciami za pomocą kart magnetycznych;
5. Powszechność poczty elektronicznej, mailboxów, ISDN, a także ścisłe powiązania między systemami przetwarzania danych a telekomunikacją umożliwiły powszechne komunikowanie oraz wykorzystywanie również do celów przestępnych zorganizowanych grup przestępczych, zarówno kryminalnych, jak i gospodarczych, a nawet przez skomplikowane modus operandi służy do perfekcyjnego zacierania śladów przestępstwa.

Wśród różnorodnych sposobów ochrony systemów informatycznych, obok zabezpieczeń technicznych i organizacyjnych, istotną rolę odgrywają przepisy karnoprawne.

W ustawie z 6 czerwca 1997 r. kodeks karny (Dz.U. nr 88, poz. 553)1 zagadnienie ścigania przestępstw komputerowych zawarto w kilku rozdziałach, a mianowicie:

1. rozdział XXXIII – Przestępstwa przeciwko ochronie informacji (art. 267 § 1 i 2, art. 268 § 2 oraz art. 296 § 1 i 2 kk);
2. rozdział XXXV – Przestępstwa przeciwko mieniu (art. 278 § 2 i 5, art. 285 § 1, art. 287 § 1 oraz art. 293 § 1 kk);
3. rozdział XX – Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu (art. 165 § 1 ust. 4, art. 165 § 2 i art. 167 § 2 kk);
4. rozdział XVII – Przestępstwa przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej (art. 130 § 2 i 3 oraz art. 138 § 2 kk);
5. rozdział XXXIV – Przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów (art. 270 § 1 kk).

Z powyższego wynika, że mimo istotnych głosów przedstawicieli doktryny, kodeks karny nie wyróżnia całej gamy przestępstw w jednym rozdziale przestępstwa komputerowe. Poszczególne formy zjawiskowe przestępstw komputerowych według wymienionej typologii przedstawiono poniżej.

Przestępstwa przeciwko ochronie informacji

Hacking komputerowy – art. 267 § 1 kk. Nieuprawnione wejście do systemu komputerowego przez naruszenie zastosowanych zabezpieczeń i manipulowanie w bazie danych jest także określane jako włamanie do komputera oraz kradzież danych.

Zgodnie z wymienionym przepisem uzyskiwanie informacji przez osobę nieupoważnioną lub informacji nie przeznaczonych dla tej osoby jest zakazane. A zatem zabronione jest niszczenie, uszkadzanie, usuwanie lub zmiana zapisu istotnej informacji bądź udaremnienie w inny sposób albo znaczne utrudnienie osobie uprawnionej do zapoznania się z zapisem informacji. Ważny jest jednak sposób przełamania elektronicznego, magnetycznego lub innego szczególnego zabezpieczenia, a nie rodzaj pokonanego zabezpieczenia. Nie jest więc karalne jedynie sprawdzenie jakości zabezpieczeń i możliwości ich przełamania. Istotą omawianego przestępstwa jest uzyskanie informacji przez hackera.

Karalne jest także przekazywanie uzyskanych w ten sposób informacji innym osobom. Hackerowi grozi kara grzywny, ograniczenia wolności albo jej pozbawienia do lat 2.

Wśród nielicznych krajów, które wprowadziły karalność hackingu warto wymienić: USA, Wielką Brytanię, Danię, Francję, Szwecję i Holandię. Podsłuch komputerowy (nieuprawnione przechwycenie informacji) – art. 267 § 2 kk. Zdobycze współczesnej techniki umożliwiają przechwytywanie wszelkich informacji, w tym także stwarzanie poważnych zagrożeń dla systemów informatycznych. Możliwy jest nawet zdalny podsłuch i podgląd, czyli prowadzenie pełnej kontroli bez wiedzy oraz zgody właściciela systemu.

Omawiany przepis przewiduje karę dla sprawców, którzy weszli w posiadanie informacji przez zakładanie urządzeń podsłuchowych, wizualnych lub innych urządzeń specjalnych. Obojętny jest zatem rodzaj urządzenia, gdyż chodzi o wszystkie, także telekomunikacyjne, służące do przekazywania informacji. Również nie jest istotny cel wejścia do sieci lub systemu komputerowego.

Powyższy przepis obejmuje także uzyskanie danych stanowiących tajemnicę państwową lub służbową. Norma tego artykułu ma charakter ogólny, powszechnie bowiem wiadomo, że prawo nie odgrywa tu specjalnej roli zapobiegawczej. Podsłuchowi i podglądowi komputerowemu mogą przeciwdziałać przede wszystkim specjaliści w zakresie ochrony systemów teleinformatycznych. Sankcje karne dla tego typu sprawców są takie same, jak za hacking.

Zasadniczym celem ochrony jest poufność przekazywanych lub przesyłanych informacji przy użyciu środków technicznych, a także ochrona prywatności każdego człowieka przed różnymi formami inwigilacji, jak np. podglądanie czy podsłuchiwanie2.

Ochrona korespondencji realizowana jest także przez prawo cywilne, szczególnie gdy zaistniały określone skutki. Artykuł 25 kc3 pozwala na żądanie usunięcia skutków, a jeśli zaistniała szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia w ramach przepisów ogólnych. W zakresie odpowiedzialności za czyny niedozwolone art. 415 kc stanowi: Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.

Omawiany problem w świetle prawa cywilnego dotyczy także ochrony nadawcy korespondencji. Może tu zachodzić np. przesłanie korespondencji bez zabezpieczenia jej treści (kopertą4 lub odpowiednimi kodami kryptograficznymi w wypadku poczty elektronicznej). Ochrona cywilnoprawna ma zatem większy zakres niż karnoprawna.

W razie zaistnienia określonych skutków ujawnienia i przekazania nieuprawnionego przechwycenia informacji sprawcy grozi odpowiedzialność z innych przepisów; przykładowo za ujawnienie lub przekazanie danych stanowiących tajemnicę państwową – z art. 265 kk, tajemnicę służbową – z art. 266 kk. Bezprawne niszczenie informacji – art. 268 § 2 kk. Chodzi tu o naruszenie integralności komputerowego zapisu informacji, które może nastąpić w wyniku bezprawnego niszczenia, uszkadzania, usuwania lub zmiany zapisu istotnej informacji albo udaremniania czy utrudniania osobie uprawnionej zapoznanie się z nią. Takie działanie zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 3.

Kara przewidziana jest bez względu na sposób niszczenia zapisu informacji (np. w bazie danych, w trakcie przetwarzania informacji, przez wprowadzenie do programu czy sieci wirusa, hasła lub jego zmianę albo jakiekolwiek inne utrudnienie dostępu do informacji upoważnionej osobie). Dotyczy także spowodowania zakłóceń w telekomunikacji, o ile do tej sieci podłączono urządzenia pozwalające na przetwarzanie lub rejestrowanie danych.

Karalne jest także modyfikowanie danych lub programów komputerowych. Od niszczenia różni się ono tym, że sprawca dokonuje nieuprawnionej ingerencji w treść danych, np. przez dopisanie nowych danych lub zmianę istniejącego zapisu. Zabronione jest zatem wprowadzanie do zapisu zmian istotnej informacji przechowywanej w systemie komputerowym. Czyn taki polega na naruszeniu integralności danych oraz naruszeniu dóbr właściciela lub uprawnionej osoby. Jest to związane z prawem do niezakłóconego posiadania zapisu informacji czy prawa do prywatności. Jeżeli sprawca zniszczył informacje i wyrządził znaczną szkodę majątkową, zgodnie z art. 268 § 2 kk podlega karze pobawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Mamy tu do czynienia z kwalifikowaną formą przestępstwa niszczenia informacji.

Przestępstwa z art. 267 i 268 kk są ścigane na wniosek pokrzywdzonego. Sabotaż komputerowy – art. 269 § 1 i 2 kk. Przestępstwo to polega na zakłócaniu lub paraliżowaniu funkcjonowania systemów informatycznych o istotnym znaczeniu dla bezpieczeństwa państwa i jego obywateli. Jest to kwalifikowana forma czynu z art. 268 § 2 kk, tj. niszczenia informacji z uwagi na wyższe zagrożenie karą.

Sprawca, który niszczy informacje zapisane na komputerowym nośniku, a mające szczególne znaczenie dla obronności kraju, bezpieczeństwa w komunikacji lub funkcjonowania administracji rządowej, innego organu państwowego albo administracji samorządowej – podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Należy dodać, że ustawodawca, oprócz formy sabotażu związanej z niszczeniem informacji, wyróżnia także działanie polegające na zakłócaniu lub uniemożliwianiu automatycznego gromadzenia albo przekazywania informacji.

Sabotaż komputerowy może wystąpić również w formie niszczenia lub wymiany nośnika informacji, niszczenia albo uszkodzenia urządzeń służących do automatycznego przetwarzania, gromadzenia bądź przesyłania informacji (art. 269 § 2 kk). Czyny te zagrożone są także karą pozbawienia wolności do lat 8. Cytowany przepis nie przewiduje odpowiedzialności karnej za sabotaż komputerowy z winy nieumyślnej. Chodzi tu o wypadek nieumyślnego zawirusowania programu. Problem ten wzbudza poważne kontrowersje z uwagi na jego trudne udowodnienie.

Przestępstwa przeciwko mieniu

Nielegalne uzyskanie programu komputerowego – art. 278 § 2 kk. Karalne jest uzyskanie, a mówiąc wprost kradzież cudzego programu komputerowego w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Przepis ten jest odpowiednikiem przestępstwa związanego z kradzieżą rzeczy ruchomej przewidzianego w art. 278 § 1 kk. Program komputerowy nie jest rzeczą ruchomą, lecz może stanowić przedmiot majątkowych praw autorskich. Wiadomo, że nielegalne kopiowanie programów komputerowych, zabronione również art. 115 ust. 3 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. nr 24, poz. 83), jest powszechne.

Artykuł 278 § 2 kk umożliwia bardziej radykalne ściganie piractwa komputerowego, gdyż przewiduje karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Natomiast kwalifikowana forma przestępstw z art. 117 i 118 ustawy o prawie autorskim przewiduje karę pozbawienia wolności do lat 3, gdy sprawca uczynił sobie stałe źródło dochodów, organizował lub kierował działalnością przestępczą związaną z piractwem komputerowym.

Jeżeli nielegalne uzyskanie programów komputerowych dotyczy mienia znacznej wartości5, to zgodnie z art. 294 § 1 kk sprawca dopuszcza się przestępstwa kwalifikowanego i czyn ten jest zagrożony karą pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Paserstwo programu komputerowego – art. 293 § 1 kk. Karalne jest nabycie, pomoc w zbyciu, przyjęcie lub pomoc w ukryciu pirackiej kopii programu komputerowego w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Przepis ten przewiduje karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. W wypadku mniejszej wagi, sprawca podlega karze grzywny, karze ograniczenia wolności albo jej pozbawienia do jednego roku. Jako wypadek mniejszej wagi należy rozumieć fakt, że sprawca nie działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, program zainstalował jedynie we własnym komputerze albo pomagał w zbyciu lub ukryciu programu za pośrednictwem sieci komputerowej.

Odpowiedzialności karnej podlega również paserstwo programu komputerowego (art. 118 ust. 1 ustawy o prawie autorskim).

Nie są to jedyne przepisy nowego kodeksu karnego i ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, które zachodzą na siebie lub traktują rozbieżnie pewne istotne zasady prawne. Przykładowo, paserstwo z art. 293 § 1 kk ścigane jest z oskarżenia publicznego, a paserstwo z art. 118 ust. 1 – z oskarżenia prywatnego.

Oszustwo komputerowe – art. 287 § 1 kk. Przestępstwo polega na osiągnięciu korzyści majątkowej lub wyrządzeniu innej szkody przez wpływ na automatyczne przetwarzanie, gromadzenie albo przesyłanie informacji. Formy działania mogą być zróżnicowane i polegać na zmianie, usunięciu lub na wprowadzeniu nowego zapisu na komputerowym nośniku informacji.

Przepis nawiązuje do klasycznej formy oszustwa (art. 286 § 1 kk), w której oszust dla osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem wprowadzając ją w błąd albo wyzyskując błąd bądź niezdolność do należytego podejmowania określonego działania.

Oszustwa komputerowe występują bardzo często, a ich zakres jest praktycznie nieograniczony. Artykuł 287 § 1 kk zabrania zatem wszelkich form manipulacji danymi komputerowymi, które mają na celu wyrządzenie szkody majątkowej innej osobie.

Klasyczne oszustwo (art. 286 § 1 kk) zagrożone jest karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8, a oszustwo komputerowe karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. W wypadku mniejszej wagi (art. 287 § 2 kk) sprawca podlega karze grzywny, ograniczenia wolności albo jej pozbawienia do jednego roku.

Oszustwo telekomunikacyjne – art. 285 § 1 kk. Karalne jest włączenie się do urządzenia telekomunikacyjnego i uruchamianie na cudzy rachunek impulsów telefonicznych.

W Polsce odnotowano już poważne afery tego typu. Sprawcami okazali się cudzoziemcy. Warto podkreślić, że największymi specjalistami prowadzenia rozmów telefonicznych na cudzy rachunek są hackerzy, którzy posługują się tzw. metodą boxingu. Straty, które przez to ponoszą zachodnie firmy telekomunikacyjne sięgają setek milionów dolarów rocznie.

Sprawca oszustwa telekomunikacyjnego podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Kradzież karty uprawniającej do podjęcia pieniędzy z automatu bankowego – art. 278 § 5 kk. Sprawca tego przestępstwa odpowiada jak za kradzież cudzej rzeczy ruchomej. Czyn ten zagrożony jest karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Należy wyrazić wątpliwość, dlaczego ustawodawca nie dostrzegł problemu kradzieży kart kredytowych, które są coraz bardziej popularne.

Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu

Sprowadzenie niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia wielu osób albo mienia w znacznych rozmiarach – art. 165 § 1 ust. 4. Przestępstwo to polega na zakłócaniu, uniemożliwianiu lub wpływaniu w inny sposób na automatyczne przetwarzanie, gromadzenie albo przesyłanie informacji. Czyn taki zagrożony jest karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Z tego przepisu może odpowiadać sprawca, który zagroził bezpieczeństwu powszechnemu związanemu z funkcjonowaniem lotniska, stacji kolejowej, urządzeń dostarczających wodę, gaz, energię dla ludności, monitorowaniem danych na oddziale intensywnej terapii, chronionych obiektów bankowych, wojskowych itp., np. przez wprowadzenie wirusa do programu komputerowego sterującego powyższymi czynnościami.

Jeżeli następstwem działania sprawcy jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób sprawca może być skazany na karę pozbawienia wolności od 2 do lat 12.

Nieumyślne zakłócenie automatycznego przetwarzania informacji związane za sprowadzeniem niebezpieczeństwa powszechnego – art. 165 § 2 kk. Działanie z winy nieumyślnej zagrożone jest pozbawieniem wolności do lat 3. Jednakże jeżeli spowoduje śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, wobec sprawcy może być orzeczona kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Zamach terrorystyczny na statek morski lub powietrzny – art. 167 § 2 kk. Jeżeli sprawca zamachu terrorystycznego niszczy, uszkadza lub czyni niezdatnym do użytku urządzenie nawigacyjne albo uniemożliwia jego obsługę, gdy urządzenie to służy do przetwarzania danych niezbędnych w komunikacji, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Przestępstwa przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej

Szpiegostwo komputerowe albo wywiad komputerowy – art. 130 § 2 i 3 kk. Istotą przestępstwa określonego w art. 130 § 2 kk jest tzw. uprzywilejowana postać szpiegostwa, polegająca np. na włączeniu się do sieci komputerowej w celu uzyskania wiadomości o charakterze tajemnicy państwowej lub służbowej, których udzielanie obcemu wywiadowi może wyrządzić szkodę RP. W razie udzielenia obcemu wywiadowi informacji uzyskanych w powyższy sposób sprawca może być skazany na karę pozbawienia wolności powyżej lat 3.

Jeżeli sprawca podłączył się do sieci komputerowej i gromadzi lub przechowuje zebrane informacje albo chce je uzyskać oraz zgłasza gotowość działania na rzecz obcego wywiadu przeciwko RP, ale informacji jeszcze nie przekazał, zgodnie z art. 130 § 3 kk podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Dobrze się stało, że omawiana postać szpiegostwa komputerowego została uwzględniona w kodeksie karnym. W projektach, które opracowano w pierwszej połowie lat 90. nie było takiej propozycji. Uważano wówczas, że z powodzeniem można tu zastosować przepisy dotyczące karalności za hacking, podsłuch komputerowy, a także przepisy dotyczące ochrony tajemnicy państwowej i służbowej.

Szpiegostwo albo wywiad komputerowy na szkodę państwa sojuszniczego – art. 138 § 2 kk. Karalne jest również takie działanie sprawcy, które przewiduje art. 130 kk, a popełniony czyn godzi w interesy państwa sojuszniczego pod warunkiem, że państwo to zapewnia wzajemność.

Przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów

Fałszerstwo komputerowe – art. 270 § 1 kk. Przestępstwo to polega na przerabianiu lub podrabianiu dokumentów w formie zapisu elektromagnetycznego (tj. czytelnego) przez wyspecjalizowane urządzenia. Fałszerstwo komputerowe nie zostało wyróżnione jako odrębny typ przestępstwa. Ustawodawca nie widzi takiej potrzeby, gdyż z powodzeniem może być zastosowany obowiązujący art. 270 § 1 kk (fałszerstwo dokumentów).

Pojęcie dokumentu zostało określone w art. 115 § 14 kk i uwzględnia zapis na komputerowym nośniku informacji, a mianowicie: Dokumentem jest każdy przedmiot lub zapis na komputerowym nośniku informacji, z którym jest związane określone prawo albo który ze względu na zawartą w nim treść stanowi dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mającej znaczenie prawne. W świetle tej definicji sprawca, który sfałszował wydruk komputerowy lub inny nośnik informacji komputerowej, podlega odpowiedzialności karnej z art. 270 § 1 kk, a jego czyn zagrożony jest karą grzywny, karą ograniczenia wolności albo karą jej pozbawienia od 3 miesięcy do lat 5.

Inne rodzaje przestępstw

Nielegalne kopiowanie, rozpowszechnianie lub publikowanie prawnie chronionego programu komputerowego. Program komputerowy, zgodnie z art. 1 ust. 2 p. 1 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. nr 24, poz. 83), jest przedmiotem prawa autorskiego tak samo, jak utwory artystyczne, literackie i fonograficzne, czyli jako utwór podlega ochronie karnoprawnej. Dotyczy to każdej formy tego programu, np. dokumentacji projektowej, fazy wytwórczej czy użytkowej. W związku z powyższym, w zakresie ochrony programów komputerowych karalne jest:

	przywłaszczenie autorstwa lub wprowadzenie w błąd co do autorstwa całości lub części utworu (art. 115 ust. 1);
	rozpowszechnianie cudzego utworu, czyli programu bez podania nazwiska lub pseudonimu twórcy (art. 115 ust. 2);
	inne naruszenie cudzego prawa autorskiego w celu uzyskania korzyści majątkowej (art. 115 ust. 3);
	rozpowszechnianie bez upoważnienia albo wbrew jego warunkom cudzego programu (art. 116 ust. 1);
	utrwalanie lub zwielokrotnianie bez uprawnienia lub wbrew jego warunkom cudzego programu (art. 117 ust. 1);
	paserstwo przedmiotu będącego nośnikiem programu (art. 118);
	uniemożliwienie lub utrudnienie wykonywania prawa do kontroli korzystania z programu (art. 119).

Sprawcy powyższych przestępstw, którzy działali w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, podlegają karze grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do lat 5, a jeżeli czynili z tego stałe źródło dochodu– do lat 5.

Nielegalne kopiowanie układów scalonych jest zabronione zgodnie z art. 42 ustawy z 30 października 1992 r. o ochronie topografii układów scalonych (Dz.U. nr 100, poz. 498).

Przez topografię półprzewodnika należy rozumieć takie rozwiązanie, które polega na przestrzennym, wyrażonym w dowolny sposób rozplanowaniu elementów, z których co najmniej jeden jest elementem aktywnym w stosunku do wszystkich lub części połączeń układu scalonego.

Nowe formy przestępstw rozpowszechnianych za pomocą komputerów

Komputeryzacja może być wykorzystywana także do pełnienia wielu innych przestępstw, o których szeroko wspomina literatura przedmiotu, np. pośredniczenie w kontaktach seksualnych, w tym przez pedofilów, przekazywanie materiałów pornograficznych, a nawet przekazywanie informacji pochwalających przemoc, rasizm, nazizm, antysemityzm itp.

Powszechne jest już wykorzystywanie systemów komputerowych przez zorganizowane grupy przestępcze, szczególnie w zakresie przestępstw gospodarczych, przede wszystkim do wszelkiego rodzaju oszustw, nielegalnych transferów, "prania pieniędzy itp".

Z przedstawionego katalogu przestępstw komputerowych jasno wynika, że mają one istotny związek nie tylko z zakłócaniem działalności gospodarczej, ale także z zagrożeniami w komunikacji czy łączności, a inne mogą skutkować zagrożeniem życia, zdrowia i mienia oraz bezpieczeństwa publicznego.

Wszystkie wymienione ustawy dotyczące ścigania przestępstw komputerowych są m.in. realizacją postanowień art. 66 ratyfikowanego w 1994 r. Układu Europejskiego, ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczypospolitą Polską z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi, z drugiej strony (Dz.U. nr 11, poz. 38), w myśl którego Polska zobowiązała się do dalszego doskonalenia ochrony praw własności intelektualnej, przemysłowej i handlowej oraz do przystąpienia także do innych konwencji o ochronie tego rodzaju dóbr.

Wybrane problemy ujawniania i ścigania przestępstw komputerowych

Dotychczasowa praktyka śledcza oraz orzecznictwo sądowe wskazują na ograniczone możliwości ścigania sprawców omawianych przestępstw. Przyczyny takiego stanu rzeczy są bardzo zróżnicowane, a wynikają przede wszystkim z niekonwencjonalnego sposobu działania sprawców. Specyfika przestępstw komputerowych polega przede wszystkim na:

	ponadnarodowym charakterze, czyli transgranicznym działaniu sprawców;
	możliwości zdalnego działania sprawców;
	możliwości łatwego kamuflowania swojego czynu.

W związku z tym konieczne są nowe, inne niż w klasycznej kryminalistyce, metody wykrywania.

Charakterystyczna jest minimalna rola organów ścigania w ujawnianiu tego typu przestępstw, gdyż są one zazwyczaj ujawniane przypadkowo.Ponadto sprawca przestępstwa nie musi być obecny na miejscu przestępstwa, a zatem nie zostawia śladów (daktyloskopijnych, mechanoskopijnych, traseologicznych itp.). Natomiast ma możliwość usuwania śladów przestępnego działania w ramach procedury likwidacji dokonanego zapisu. Trudności związane ze ściganiem nawet ujawnionych już sprawców przestępstw komputerowych spowodowane są również różnorodnymi trudnościami dotyczącymi problemów natury ogólnej. Ilustracją takiego stanu rzeczy jest ciągły brak świadomości występujących zagrożeń. Problemy natury szczegółowej to np.:

	różnorodność systemów operacyjnych oraz oprogramowania użytkowego;
	trudności związane z umiejętnym zabezpieczaniem materiałów dowodowych, a także brak odpowiednich (specjalistycznych) procedur w tym zakresie;
	brak nowych specjalizacji, jakimi powinny być np. komputerowe badania śledcze;
	trudności z uzyskaniem specjalistycznych opinii kryminalistycznych.

Wszystkie te elementy wiążą się z koniecznością przygotowania profesjonalnej kadry w organach ścigania i wymiaru sprawiedliwości. Odpowiednie wzory w tym zakresie warto czerpać z doświadczeń FBI, New Scotland Yardu i innych policji krajów zachodnich.